Júlíus Valsson skrifar:

Konur á besta aldri kvarta nú yfir því að þeir íslensku karlmenn sem „eru enn á lausu” eru flestir yfir þrítugt og búi enn heima hjá mömmu. Þetta er þó alls ekki séríslenskt vandamál.

Ungt fólk á Íslandi stendur frammi fyrir veruleika sem foreldrar þess þekktu ekki. Stýrivextir standa í 7,75 prósentum eftir hækkun peningastefnunefndar í maí og verðbólga mælist 5,2 prósent. Von er a frekari hækunum. Íbúðaverð á höfuðborgarsvæðinu hefur hækkað langt umfram launaþróun og greiðslumatsreglur loka dyrum á kaupendur sem hefðu fyrir fáum árum talist traustir lántakar. Þjóð sem byggði sjálfsmynd sína á því að venjulegt fólk gæti eignast þak yfir höfuðið horfir nú upp á heila kynslóð pikkfasta á leigumarkaði.

Hvernig gerðist þetta? Svarið liggur hér heima. Íbúðauppbygging hefur árum saman setið eftir þörfinni á meðan fólksfjölgun, ferðaþjónusta og rýming Grindavíkur juku álagið á markaðinn. Skipulagsferli sveitarfélaga eru þung í vöfum, lóðaframboð af skornum skammti og byggingarkostnaður uppskrúfaður af gjöldum og töfum. Ofan á framboðsvandann leggst svo hallarekstur ríkissjóðs, sem kyndir undir eftirspurn í hagkerfi sem þolir hana illa. Seðlabankinn situr þá einn eftir með verkfærið sem bítur, vaxtahækkun og reikningurinn fyrir vaxtastigið lendir á þeim sem skulda mest miðað við eignir þ.e. á unga fólkinu.

Þetta er heimatilbúinn vandi. Verðbólgan er heimatilbúin, drifin af húsnæðisliðnum, launaskriði og opinberum álögum. Vextirnir eru svar sjálfstæðs seðlabanka við þeirri verðbólgu. Húsnæðisskorturinn er afleiðing ákvarðana sem teknar voru í ráðuneytum og sveitarstjórnum. Öll stjórntækin sem þarf til að vinda ofan af þessu, ríkisfjármálin, skipulagsmálin, lóðaframboðið og gjaldheimtan af byggingariðnaði, eru í höndum íslenskra stjórnvalda í dag. Þrátt fyrir það er ríkisstjórnin sem lömuð og boðar inngöngu í ESB sem eina ráðið við eigin vanda.

Í stað þess að beita þessum tækjum af fullum þunga beinir ríkisstjórnin því kröftum sínum að þjóðaratkvæðagreiðslu „um framhald aðildarviðræðna“ við Evrópusambandið. Undirtónninn í málflutningnum er kunnuglegur: í Brussel bíði skjól, með evrunni komi lágir vextir og stöðugleiki. Þessi framsetning þolir illa skoðun. Aðild leysir engan hallarekstur; hún bætir raunar við útgjöldum í formi aðildargjalda upp á tugi milljarða. Evran verður ekki tekin upp fyrr en Ísland uppfyllir Maastricht-skilyrðin um verðbólgu, vexti og afkomu ríkissjóðs. Röðin er því öfug við það sem látið er í veðri vaka. Fyrst þyrfti að ná verðbólgunni niður og rétta af ríkisfjármálin, og þegar það hefði tekist væri meginröksemdin fyrir gjaldmiðilsskiptunum fallin um sjálfa sig. Skjólið sem lofað er stendur með öðrum orðum aðeins þeim til boða sem þegar hafa lært að bjarga sér í óveðrinu.

Ungt par í leiguíbúð í Breiðholti fær ekki lægri greiðslubyrði við það að samninganefnd fljúgi til Brussel. Það fær lægri greiðslubyrði þegar verðbólgan hjaðnar, og hún hjaðnar þegar ríkið hættir að eyða um efni fram og þegar íbúðir rísa í takt við fjölgun landsmanna. Hvort tveggja er á valdi þeirra sem nú sitja við stjórnvölinn.

Það vekur athygli í þessu samhengi hvert augu forystufólksins beinast. Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra var í apríl valin í hóp Young Global Leaders hjá World Economic Forum, tengslaneti sem Klaus Schwab stofnaði á sínum tíma. Forveri hennar, Katrín Jakobsdóttir, hefur eftir starfslok í íslenskum stjórnmálum haldið áfram á sama alþjóðavettvangi og stýrir nú evrópskri nefnd um loftslag og heilsu. Þátttaka í alþjóðastarfi er hvorki glæpur né samsæri, og engin gögn benda til þess að íslensk húsnæðisstefna sé skrifuð í Genf. En forgangsröðunin segir sína sögu. Umboð íslenskra ráðamanna kemur frá kjósendum sem glíma við afborganir og leiguverð hér og nú, og sá sem sækir frama sinn á ráðstefnur erlendis um leið og hann vísar lausn innlendra vandamála til yfirþjóðlegra stofnana er í reynd að segja unga fólkinu að bíða.

Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst um framtíðarskipan utanríkismála. Vandi unga fólksins þolir hins vegar enga slíka bið. Ríkisstjórn sem tæki hann alvarlega myndi leggja fram trúverðuga áætlun um hallalaus fjárlög, ryðja hindrunum úr vegi íbúðauppbyggingar og létta álögum af byggingariðnaði, og láta árangurinn í þeim verkum tala áður en hún býður þjóðinni skjól annars staðar. Skyldan liggur hér heima. Þar liggja einnig öll verkfærin.

Segjum NEI þ. 29. ágúst!