Tólfta sumarið í röð grófu fornleifafræðingar upp minjar við Stöð í Stöðvarfirði og enn er margt ókannað. Í sumar fannst jarðhýsi undir öskuhaugi sem grafið hefur verið í árum saman. Minjarnar eru frá því fyrir eiginlegt landnám.
Oft hlutskipti jarðhýsa að enda sem ruslaholur
Bjarni F. Einarsson, fornleifafræðingur, stýrir uppgreftinum við Stöð. Hann segir uppgötvun jarðhýsisins bæði hafa verið óvænta og ekki. „Því að það er oft hlutskipti jarðhýsa á Íslandi að þau enda sem ruslaholur og þetta jarðhýsi hefur sannarlega endað sem ruslahola og sú ruslahola orðið að ruslahaug.“
Rétt hjá jarðhýsinu er þriðji skálinn sem fundist hefur við rannsóknirnar á Stöð. Bjarni á von á því að ná að ljúka við að rannsaka hann næsta sumar. „Hann sker sig svolítið úr hinum skálunum tveimur sem við erum búnir að rannsaka fyrir það að fundarflóran er svolítið sérstök. Í honum fundust yfir hundrað skífur svokallaðar.“
„Ætli ég gefi þessu ekki fjögur sumur í viðbót“
Sambærilegar steinskífur hafa meðal annars fundist á Írlandi. Kenning Bjarna er að skífurnar hafi verið tappar í lýsisbelgi til útflutnings. Hann telur að í Stöð hafi fólk haft árstíðabundna viðveru fyrir landnám, unnið lýsi úr sjávarspendýrum og flutt úr landi. Það hafa fundist mannvistarleifar í Stöð sem benda til þess að þar hafi fólk dvalið á fyrri hluta níundu aldar, landnám hófst 870. Tímabilið fyrir landnám kallar Bjarni útstöðvarfasa.
„Það er sitt hvað árstímabundin viðvera og landnám en landnámið fylgir í kjölfarið og ég tel að útstöðvafasinn sé grundvöllur og forsenda fyrir því að Ísland byggðist.“
Og Bjarni segir nóg ókannað enn. „Ég hef sagt, ætli ég gefi þessu ekki fjögur sumur í viðbót og þá er ég alls ekkert búinn, bara þá er maður orðinn of gamall.“
