Íslendingar greiða atkvæði 29. ágúst um hvort halda eigi áfram aðildarviðræðum við ESB.
Ísland er aðili að NATO og hefur aðgang að innri markaði ESB í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Erindrekar sem Reuters ræddi við telja landið því eiga að geta gengið tiltölulega greiðlega inn í sambandið, verði aðildarviðræður teknar upp að nýju.
Auðveldara að samþykkja Svartfjallaland
Háttsettur erindreki innan ESB sagði já í þjóðaratkvæðagreiðslunni geta sýnt fram á aðdráttarafl sambandsins og aukið bjartsýni gagnvart frekari stækkun.
Hann taldi niðurstöðuna jafnframt geta auðveldað þeim aðildarríkjum sem hafa efasemdir um frekari stækkun að samþykkja inngöngu Svartfjallalands. Bæði ríkin væru fámenn en landsframleiðsla á mann mun lægri í Svartfjallalandi.
Annar erindreki sagði mögulega aðild Íslands geta haft jákvæð áhrif á stækkunarstefnu ESB. Nokkur tregða væri innan sambandsins gagnvart inngöngu ríkja á Vestur-Balkanskaga, auk Úkraínu og Moldóvu, en Ísland væri lítið ríki með nútímalegt og öflugt hagkerfi.
Embættismenn telja því að með því að tengja mögulega aðild Íslands og Svartfjallalands saman mætti draga úr áhyggjum kjósenda í sumum aðildarríkjum af fjárhagslegum áhrifum frekari stækkunar.
Steven Blockmans, aðstoðarforstjóri Alþjóðamiðstöðvar um varnar- og öryggismál í Tallinn, sagði við Reuters að slík nálgun gæti reynst árangursríkari en að reyna að koma Svartfjallalandi einu inn í sambandið.
Í könnun Eurobarometer frá síðasta ári sögðust 56 prósent íbúa ESB styðja frekari stækkun. Stuðningurinn er þó mjög mismikill eftir aðildarríkjum, að því er fram kemur í frétt Reuters.
Ísland myndi greiða meira en það fengi
Vísir sagði nýverið frá grein Politico þar sem haft var eftir ónefndum embættismanni framkvæmdastjórnar ESB að miðað við tímalínur ríkjanna kynnu aðildarsamningar Íslands og Svartfjallalands að verða fullgiltir um svipað leyti.
Embættismaðurinn sagði fjárhagsstöðu Íslands það sterka að landið myndi greiða meira í sameiginlega sjóði ESB en það fengi þaðan í styrki. Þýskaland og Frakkland væru meðal þeirra ríkja sem greiddu mest til sambandsins umfram það sem þau fengju til baka.
Svartfjallaland yrði aftur á móti eitt fátækasta aðildarríki sambandsins. Kæmu ríkin inn í ESB á sama tíma myndi Ísland því í raun greiða fyrir aðild Svartfjallalands, að mati embættismannsins.
Svartfjallaland hefur átt í aðildarviðræðum við ESB frá árinu 2012 og stjórnvöld þar stefna að inngöngu árið 2028. Albanía, Úkraína og Moldóva eru einnig á meðal þeirra ríkja sem vilja komast nær aðild að sambandinu.
Öryggismálin vegi þyngra en áður
Reuters segir innrás Rússa í Úkraínu og yfirlýsingar Donalds Trump Bandaríkjaforseta um Grænland síðan hafa beint sjónum að hernaðarlegri og landfræðilegri stöðu Íslands.
Heimildarmaður Reuters sagði veikingu alþjóðalaga og alþjóðakerfisins vera áhyggjuefni. Öryggis- og varnarmál hefðu ekki verið fyrirferðarmikil í umræðunni þegar Ísland sótti um aðild árið 2009 eða þegar viðræðunum var hætt árið 2013.
Stuðningsmenn aðildar telji hana einnig geta hjálpað Íslandi að takast á við hátt verðlag, veitt landinu sterkara bakland gagnvart stærri viðskiptaríkjum og styrkt stöðu þess í breyttu stjórnmálaumhverfi á norðurslóðum.
Sjávarútvegurinn erfiðastur
Reuters segir embættismenn ESB hafa reynt að halda sig utan við íslensku kosningabaráttuna. Þeir geri þó ráð fyrir að viðræður geti gengið hratt verði niðurstaðan jákvæð.
Marta Kos, stækkunarstjóri ESB, sagði við Reuters að þjóðaratkvæðagreiðslan bæri vitni um vaxandi aðdráttarafl sambandsins í heimi örra breytinga. Sífellt fleiri Evrópuríki sæktust eftir aðild eða nánari tengslum við ESB og já á Íslandi myndi auka meðbyr með inngöngu nýrra ríkja.
Kos sagði að yrði niðurstaðan já gerði hún ráð fyrir að aðildarviðræður gætu tekið eitt til tvö ár. Tímasetning mögulegrar aðildar myndi síðan ráðast af annarri þjóðaratkvæðagreiðslu á Íslandi og fullgildingu allra 27 aðildarríkja ESB.
Reuters segir að sjávarútvegsmál yrðu að öllum líkindum erfiðasti hluti viðræðnanna. Heimildarmaður Reuters sagði að ESB þyrfti að meta hvort hagsmunir sambandsins í sjávarútvegi væru þess virði að hætta væri á að aðildarviðræður strönduðu á sjávarútvegsmálum þegar horft væri til landfræðilegs og pólitísks mikilvægis Íslands.
Kos sagði sérstöðu Íslands í sjávarútvegi og landbúnaði vel þekkta innan sambandsins. Hún kvaðst sannfærð um að finna mætti lausnir sem tækju mið af viðkvæmum hagsmunum bæði Íslands og aðildarríkjanna.
