Sigurður Sigurðsson skrifar:

Íslenskt samfélag stendur á mikilvægum krossgötum þar sem huga þarf að vörnum innviða og efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Sem áhugafólk um betra og réttlátara samfélag teljum við brýnt að vekja athygli á niðurstöðum opinberra rannsókna er lúta að fjárhagslegu tjóni ríkissjóðs vegna flutnings fjármagns til lágskattasvæða, ólöglegrar milliverðlagningar (e.transfer pricing) og vísvitandi faktúrufölsunar (e. trade misinvoicing).

Greining þessi byggir á opinberum úttektum starfshópa fjármála- og efnahagsráðuneytisins:

Eignir Íslendinga á aflandssvæðum (2016) (Aflandsskýrslan) og Milliverðlagning og faktúrufölsun (2017) (Milliverðlagningarskýrslan). Gögn þessi sýna fram á skipulagt ferli sem á sér stað í utanríkisviðskiptum og hefur rýrt sameiginlega sjóði okkar um gríðarlegar fjárhæðir.

Eðli og þróun brotaferlisins: Frá smugum til kerfislægra undanskota

Þróun þessara mála sýnir að hér er ekki um tilviljanakennd eða ótengd atvik að ræða, heldur kerfislægt ferli sem hefur þróast í takt við aukna alþjóðavæðingu og frjálsa fjármagnsflutninga. Það sem áður taldist til flókinnar en löglegrar skattskipulagningar færðist, með tilkomu aflandsfélaga og leynilegra eignatengsla, yfir í skipulagða misnotkun á regluverki skattaréttarins.

Með því að koma upp flóknu neti dótturfélaga og svokallaðra skúffufélaga á lágskattasvæðum, tókst ákveðnum aðilum í íslensku atvinnulífi að láta viðskipti fara í gegnum milliliði þar sem raunverulegt verðmæti vöru og þjónustu var skráð ranglega. Meðan á þessu stóð mættu eftirlitsstofnanir ríkisins verulegum tæknilegum og lagalegum takmörkunum, svo sem skorti á nauðsynlegum aðgangi að alþjóðlegum gagnagrunnum til að fylgja eftir armslengdareftirliti, sem varð til þess að starfsemin gat þrifist óáreytt árum saman.

Flokkun og tilgangur hinna saknæmu aðgerða

Samkvæmt rannsóknargögnum er ljóst að um yfirvegaðar aðgerðir í hagnaðarskyni hefur verið að ræða, þar sem tilvist aflandsfélaga og gervireikninga útilokar gáleysi. Helstu aðferðirnar sem beitt hefur verið eru eftirfarandi:

• Ólögleg milliverðlagning (Transfer Pricing Manipulation)

Innbyrðis verðlagning á vörum, þjónustu eða lánveitingum milli tengdra félaga er ákveðin á annan veg en markaðsvirði (armslengdarverð) segir til um. Tilgangurinn er að búa til gervikostnað á Íslandi til að lækka tekjuskatt, en safna raunverulegum hagnaði á aflandssvæðum þar sem skattlagning er engin.

• Faktúrufölsun (Trade Misinvoicing)

Upplýsingar á viðskiptareikningum og tollskýrslum eru vísvitandi rangfærðar. Innfluttar vörur eru skráðar of dýrar eða útfluttar afurðir of lágt. Tilgangurinn er að draga gjaldeyri og fjármagn út úr íslenska efnahagskerfinu án þess að greiða af því tilskilin aðflutningsgjöld eða skatta.

• Sniðganga á CFC-reglumRaunveruleg eignatengsl og tekjur í erlendum lögaðilum á lágskattasvæðum eru falin fyrir íslenskum skattyfirvöldum, í þeim tilgangi að komast hjá því að tekjur þessara félaga séu skattlagðar hér á landi.

Réttarfarslegur grundvöllur og brotin lög

Gerendur hafa markvisst sniðgengið og brotið mörg mikilvægustu ákvæði íslensks skatta- og tollaréttar til að lágmarka skattskil sín:

1. og 2. mgr. 57. gr. laga nr. 90/2003 (um tekjuskatt): Brot á almennu raunveruleikareglunni og ákvæðum um óvenjuleg skipti í fjármálum með því að gera samninga á óvenjulegum kjörum til að fela hagnað.

3. -6. mgr. 57. gr. sömu laga: Skýrt brot á armslengdarreglunni í viðskiptum tengdra lögaðila og vanræksla á lögboðinni upplýsingaskyldu yfir landamæri.

57. gr. a (CFC-reglur): Undanskot á skattlagningu vegna eignarhalds í félögum á lágskattasvæðum.

V. kafli Tollalaga nr. 88/2005 (14. gr.): Rangfærsla á tollverði (viðskiptaverði) við inn- og útflutning til að falsa rekstrarkostnað og rýra skattstofna. Gjaldeyrislög nr. 87/1992: Sniðganga á gjaldeyrisskilaskyldu (á meðan hún var í gildi) með því að halda erlendum gjaldeyri úti á fölskum forsendum.

Dreifing ávinnings og skipting eftir atvinnugreinum

Þótt upprunalegu gögnin bjóði ekki upp á nákvæma tölfræðilega sundurliðun niður á einstakar atvinnugreinar—vegna fyrri ágalla á gagnaöflun stjórnvalda—sýna rannsóknirnar skýrt hvar helstu snertifletirnir og ávinningurinn liggja:

Útflutningsgreinar (Sjávarútvegur og stóriðja): Hér liggur stór hluti ávinningsins hjá þeim aðilum sem seldu íslenskar auðlindaafurðir á undirverði til eigin milliliðafélaga erlendis, sem varð til þess að raunveruleg verðmæti auðlindarinnar skiluðu sér ekki að fullu til þjóðarinnar.

Innflutningsgreinar og heildverslun: Ávinningur skapaðist með því að gervihækka

innkaupsreikninga og skilja mismuninn eftir á leynilegum reikningum. Þetta leiddi til hærra vöruverðs fyrir íslenska neytendur en lægri tekna fyrir ríkissjóð.

Alþjóðleg þjónustu- og ráðgjafafyrirtæki: Nýttu flóknar samstæðufærslur, hugverk og lánveitingar til að flytja hagnað út úr landinu sem þóknanir og vexti án eðlilegrar skattlagningar.

Samantekt á heildartjóni á verðlagi dagsins í dag

Til að átta sig á stærðargráðu þess vanda sem við blasir, verður að líta til þess að upphaflega áætlaða tapið nam á bilinu 140 til 160 milljarða króna á þeim tíma sem mælingarnar fóru fram.

Ef við beitum þeim aðferðum sem opinberi starfshópurinn mælti með til að meta raunvirði fjármunanna í dag, blasir við sláandi niðurstaða:Ef miðað er við að þessi sömu kerfislægu undanskot hafi átt sér stað á hverju einasta ári og safnast upp í takt við vöxt hagkerfisins og stækkun utanríkisviðskipta, sýnir hlutfallsleg reikniaðferð að uppsafnað heildartjón ríkissjóðs og samfélagsins á verðlagi dagsins í dag

(júlí 2026) getur numið um eða yfir einum þúsund milljörðum króna (eina billjón króna).

Þetta eru fjármunir sem áttu réttilega að renna til uppbyggingar á nýjum Landspítala, til menntakerfisins, félagslegs öryggisnets og samfélagslegra innviða. Þess í stað var þeim smeygt úr landi í gegnum þaulskipulagða leyndarhjúpa aflandsfélaga. Sem áhugafólk um betra samfélag skorum við á stjórnvöld, löggjafann og ákæruvaldið að nýta allan þunga laganna, herða eftirlitstól og beita alþjóðlegum fullnustusamningum af alefli.

Það er lágmarkskrafa í réttlátu samfélagi að auðlindarenta og skatttekjur skili sér þangað sem þær eiga heima: til íslensku þjóðarinnar.

f.h. Betra samfélags
Sigurður Sigurðsson - byggingaverkfræðingur