Ísland er á svo hernaðarlega mikilvægum stað að það er óumflýjanlegt að hafa hermenn hér áfram, bæði vegna æfinga og aðgerða, sagði Alexus Grynkewich, yfirhershöfðingi Atlantshafsbandalagsins og yfirmaður herafla Bandaríkjanna í Evrópu, á fréttamannafundi með Kristrúnu Frostadóttur í gær.
Grynkewich talaði hvorki um samdrátt eins og boðaður er á meginlandi Evrópu né nauðsyn þess að Bandaríkin hefðu yfirráð, eins og talað hefur verið um á Grænlandi.
Þess í stað talaði hann um mikilvægi Íslands vegna staðsetningar og um æfingar, aðgerðir, aukið eftirlit og nauðsynlega uppbyggingu innviða til lengri tíma, enda hefði heimsmyndin breyst og mikilvægi Íslands aukist.
Forsætisráðherra tók undir og talaði um að Ísland stæði við að útgjöld til varnarmála væru 5% – 1,5% væru bein útgjöld ríkisins, eins og boðað hefur verið. 3,5% fælust í legu landsins og innviðum hér. Um það væru allir sammála. Grynkewich brást ekki við þessari framsetningu Kristrúnar sem viðmælendur Spegilsins segja afar hæpna.
Fjárfestingar gætu aukist
Það vakti ekki síður athygli að talað var um æfingar, aðgerðir og uppbyggingu. Grynkewich var spurður um þetta aftur á fréttamannafundi við setningu Norður-Víkings í morgun.
„Ég held að margt af þessu sé til skoðunar. Þessi staðsetning, flugherstöðin í Keflavík, er kjördæmi um hvernig innviðirnir geta verið. Við höfum starfað héðan með bandamönnum í áratugi. Hér gæti verið frekari fjárfesting, líka í samskiptakerfum og nemum. Síðan þurfum við að huga að hafnarmannvirkjum sem gætu skipt máli fyrir bandalagið til lengri tíma,“ sagði Grynkewich og bætti við að Þorgerður Katrín hefði rætt mikilvægi þess að Ísland stæði sína pligt sem gistiríki.
Ekki eru það skýr eða afgerandi svör, en þegar leitað er í opinberum skjölum hérlendis, í Bandaríkjunum og víðar kemur í ljós að alls konar verkefni eru hafin eða við það. Mest er umleikis í Keflavík.
Mikil uppbygging í bígerð
Stærsta verkefnið er líklega nærri ellefu milljarða króna byggingarverkefni í Keflavík, þar sem sjö byggingar, samtals um þrettán þúsund fermetrar, eiga að vera tilbúnar fyrir árslok. Bandaríkin greiða fyrir þetta og þarna verður búnaður sem kallast DABS: Deployable Airbase Systems og gerir mögulegt að koma flughernaðaraðgerðum hratt upp. Þetta er bráðabirgðahúsnæði og mötuneyti, ökutæki, búnaður til flugvallarviðgerðar, orkuinnviðir. Hernaðarlega þýðingin er að búnaðurinn sem þarf til að stórauka flughernaðarstarfsemi á Keflavíkurflugvelli er geymdur fyrirfram á Íslandi.
Þótt kafbátaleitarvélar af gerðinni Poseidon P8 hafi verið með óreglubundna viðveru á landinu frá 2014, er nú verið að gera varanlega innviði í Keflavík fyrir kafbátaleitarvélar Bandaríkjamanna. Bandaríski sjóherinn lét í fyrra gera ríflega 38 milljóna dollara endurbætur á þremur byggingum á Keflavíkurflugvelli. Í krónum talið gerir þetta rétt tæpa fimm milljarða. Verkið á að klárast í febrúar 2027.
Þetta eru þrjár byggingar, um 40.000 fermetrar, sem eru hannaðar og byggðar miðað við óreglulega viðveru og að auðvelt sé að snarfjölga í flotanum. Meðal þess sem þarna er undir er aðstaða fyrir aðgerðastjórn og tímabundnar vistarverur.
Bandaríski sjóherinn hefur einnig samið um tveggja milljarða öryggisaðstöðu innan þessarar P8-flotastöðvar, sem á að uppfylla kröfur um SCIF og geymslu leynilegra gagna. SCIF er ekki venjulegt skrifstofurými. Þetta er aðstaða þar sem hægt er að vinna með mjög viðkvæmar leyni- og hernaðarupplýsingar og á að vera þannig búið að enginn geti hlerað samskipti innan þess.
Þá er það höfnin í Helguvík. Í apríl var aðalskipulagi Reykjanesbæjar breytt þannig að 1,5 hektara iðnaðarsvæði sem ætlað hafði verið „fyrir geymslu á skipaeldsneyti“ var fellt út og hafnarsvæðið stækkað sem því nemur. „Í undirbúningi er bygging birgðastöðvar Atlantshafsbandalagsins fyrir skipaeldsneyti í Helguvík ásamt viðlegukanti,“ segir í skýrslu utanríkisráðuneytisins frá 2025. Í ljósi fyrirætlana Þjóðverja og fleiri um aukna viðveru hérlendis er ljóst að þörf er bæði á höfnum og skipaeldsneyti.
Stærsta verkefni Íslendinga er endurnýjun ratsjárstöðva. Ísland rekur fjórar ratsjár- og fjarskiptastöðvar NATO og stjórnstöðina í Keflavík. Ratsjárnar eru á Miðnesheiði á Reykjanesskaga, Stokksnesi við Höfn í Hornafirði og á fjallstoppum Bolafjalls við Bolungarvík og á Gunnólfsvíkurfjalli á Langanesi.
Þær skila loftstöðumynd sem fer beint inn í samþætt loft- og eldflaugavarnarkerfi NATO og eru líklega mikilvægasta framlag Íslands til öryggis á Norður-Atlantshafi. Í byrjun júní í ár heimsótti hermálanefnd NATO radarstöðina á Bolafjalli.
Heimsóknin tækifæri til að sjá hvernig Ísland byggir upp varnarinnviði
Í fréttatilkynningu NATO er beinlínis sagt að heimsóknin hafi verið tækifæri til að sjá hvernig Ísland væri að bæta í og að landið væri eyru og augu bandalagsins í miðju GIUK-hliðinu, svæðinu á milli Grænlands, Íslands og Bretlandseyja.
Samkvæmt fjármálaáætlun ríkisins stendur til að endurnýja ratsjárstöðvarnar. Það er fjárfesting upp á tugi milljarða, en ekki eru til opinberar upplýsingar um eðli nýju ratsjánna, hvort þær séu til að mynda gerðar til að nema stýriflaugar og dróna til viðbótar hefðbundinni flugumferð, eða hvort þær draga lengra en gömlu ratsjárnar.
Þegar þetta er rakið saman teiknast upp mynd af breyttri stöðu. Ísland hefur breyst úr bækistöð þar sem erlendar hersveitir geta komið tímabundið í bækistöð sem er búin öllu sem þarf fyrir hraða breytingu og snarpa aukningu herliðs og búnaðar hérlendis.
„Þær fjárfestingar sem Ísland er að ráðast í, og er reiðubúið að ráðast í, til að tryggja öryggi þessarar mikilvægu hernaðarlegu stöðu í miðju Atlantshafi í þágu allra bandamanna, eru algerlega nauðsynlegar,” sagði Grynkewich í morgun.
„Ef við horfum á heiminn í heild eru margar áskoranir og keppinautar okkar vinna sífellt nánar saman. Kína vinnur með Rússlandi, Íran og Norður-Kóreu. Það sjáum við meðal annars í Úkraínu, þar sem kínverskt fjármagn styður stríðsrekstur Rússa, norður-kóreskir hermenn hafa verið sendir til að berjast og írönskum drónum er beitt. Við verðum að gera ráð fyrir að þetta samstarf haldi áfram og verði hluti af öryggisumhverfi framtíðarinnar.“
