Frá árinu 2010 hafa sláturhús á Íslandi sóst eftir svokallaðri Halal-vottun á lambakjöt. Fjögur af fimm stærstu sláturhúsum landsins ætla að sækjast eftir slíkri vottun á sitt kjöt í ár en Sláturfélag Suðurlands (SS) ætlar ekki að gera það. Undanfarin þrjú ár hefur SS verið með slíka vottun en segir ekki þörf á henni í ár.
Fréttastofa RÚV tók saman hjá fimm stærstu sláturhúsum landsins sem eru: Sláturhús Kaupfélags Skagfirðinga, bæði á Sauðárkróki og Hvammstanga, sláturhús Kjarnafæðis/Norðlenska á Húsavík, sláturhús SS á Selfossi og sláturhús Fjallalambs á Kópaskeri. Í samtölum við fréttastofu sögðust allir ætla að sækjast eftir vottuninni nema SS. Ástæðurnar fyrir því að vera með þessa vottun séu markaðslegar og lítill sem enginn munur sé á því hvernig sauðféinu er slátrað með eða án vottunarinnar.
Selja mest til Noregs sem krefjast Halal
Það lambakjöt sem ekki nýtist á Íslandi er selt erlendis. Á erlendum mörkuðum er hægt að fá betra verð fyrir vöruna sé hún Halal-vottuð. Íslendingar selja stærstan hluta lambakjöts úr landi til Noregs og þaðan er hún áframseld til mið Austurlanda. Noregur krefst þess að lambakjötið sem þeir kaupa sé Halal-vottað. Að sögn forstjóra eins af stærstu kjötfyrirtækjum landsins er um gæðavottun að ræða, ekki trúarlega.
Benedikt Benediktsson, framleiðslustjóri hjá SS, sagði í samtali við fréttastofu að SS myndi ekki sækjast eftir vottuninni í ár. Ástæðurnar væru markaðslegar. Þörfin fyrir útflutning hefur minnkað og framleiðsla dregist saman. Þá sé það góð sala á lambakjötinu innanlands að þeir sjá ekki hag sinn í að sækjast eftir vottuninni.
Kaupfélag Skagfirðinga rekur eitt af stærstu sláturhúsum landsins, þar sem gríðarlega stórum hluta íslensks sauðfés er slátrað. Sigurður B. Rafnsson er sláturhússtjóri þar. „Við erum náttúrulega með þetta fyrst og fremst vegna þess að við erum að losna við það sem Íslendingar vilja ekki borða. Þetta eru slög, þetta eru hálsar. Þetta er mikið notað í kebab í Bretlandi. Við gætum ekki losað vöruna þangað ef við hefðum ekki Halal-vottunina,“ segir Sigurður.
Munurinn lítill sem enginn
Öllum þeim sem fréttastofa ræddi við hjá stærstu sláturhúsum landsins ber saman um að lítill sem enginn munur sé á slátrunaraðferðum hvort sóst sé eftir Halal eða ekki. Munurinn felist í því að ef sækjast á eftir vottuninni þá sé múslimi viðstaddur slátrunina sem fer með bæn í hljóði þegar sauðféið er drepið.
„Það er enginn munur. Munurinn er að sá sem að sker skepnuna verður að vera múslims trúar. Hann fer með bænina í huganum. Ég hef aldrei heyrt hann fara með bænina, allavegana ekki í þessu húsi. Ég veit ekki hvernig þetta er annarstaðar,“ segir Sigurður.
Að sögn Sigurðar fara þeir algjörlega eftir kröfum Matvælastofnunnar:
„Það eru engar breytingar, hvort sem það er Halal eða ekki.“
Dýrinu er gefið raflost svo það missi meðvitund og síðan stungið á háls og drepið. Það er hefðbundin sláturaðferð á Íslandi undanfarna áratugi og breyttist ekki við vottunina. Á vef Matvælastofnunar segir: „Samkvæmt íslenskri löggjöf skulu sláturdýr svipt meðvitund til þess að þau finni ekki sársauka áður en þeim er látið blæða með hálsskurði eða stungu.“
Starfsmenn í sláturtíð á Íslandi eru margir hverjir erlendir verkamenn sem hingað koma til þess að vinna í sláturtíðinni. Aðeins 15% starfsmanna sláturhúsa í sláturtíð eru íslenskir. Erfiðlega gengur að fá Íslendinga til þess að vinna þessi störf, sérstaklega í ljósi ágæts atvinnuástands í landinu en sláturtíðin er um 8 vikna törn frá septemerbyrjun fram í október.
Telja villandi að tala um slátrun frekar en gæðavottun
Þegar fréttastofa leitaði upplýsinga til áðurnefndra sláturhúsa fannst nokkrum þeirra villandi að tala um slátrunaraðferð. Aðferðin sé sú sama og áður en sóst var eftir Halal-vottun, sem er að þeirra mati gæðavottun. Á Vísindavefnum er fjallað um muninn á slátruninni og hvað orðið Halal merkir. Þar segir: „ Aðferðin sem múslimar nota til að slátra dýri heitir dhabihah og felst í að skera á hálsæðar dýrs og láta því blæða út. Múslimar telja þetta mannúðarfulla aðferð, þar sem hún stöðvar fljótt blóðflæði til heilans og veldur snöggum heiladauða, og einnig hreinlega af því að með aðferðinni er einfalt að tæma dýrið af blóði.“
Diljá Mist ósátt við merkingar
Nokkur umræða skapaðist á Alþingi í vor þegar Diljá Mist Einarsdóttir, þingkona Sjálfstæðisflokksins, spurði atvinnuvegaráðherra út í merkingar á íslensku lambakjöti og hvort framleiðendum væri skylt að merkja kjötið út frá sláturaðferð.
Svar atvinnuvegaráðherra var svohljóðandi: „ Kveðið er á um upplýsingagjöf til neytenda um matvæli í reglugerð nr. 1294/2014 sem innleiðir reglugerð (ESB) nr. 1169/2011. Í 9. og 10. gr. reglugerðarinnar er kveðið á um hvaða upplýsingar skuli veita neytendum en slátrunaraðferð er ekki meðal þeirra atriða sem skylt er að tilgreina.
Í 7. gr. sömu reglugerðar er fjallað um sanngirni í upplýsingagjöf og þar er tekið fram að matvælaupplýsingar megi ekki vera villandi, meðal annars um eðli, eiginleika, samsetningu, magn, uppruna eða framleiðsluaðferð. Að veita ekki upplýsingar um slátrunaraðferð telst ekki villandi að mati Matvælastofnunar. Framleiðendur geta þó kosið að upplýsa um slíkt en þeim er það ekki skylt.“
Greinarmunur á deyfingu og afturkræfri deyfingu
Á Íslandi er bannað að slátra án deyfingar. Það er raflostið sem dýrinu er gefið, þar sem það missir meðvitund áður en það er stungið á háls og það drepið. Sambærilegar reglur eru meðal annars í Noregi, Danmörku og Svíþjóð. Misskilnings hefur gætt um að ekki fáist Halal-vottun nema að sleppa því að deyfa dýrið. Ef notast er við svokallaða afturkræfa deyfingu, þar sem dýrið getur náð meðvitund aftur eftir deyfingu, þá fæst Halal-vottunin. Ríki á borð við Ísland banna því slátrun án deyfingar en ekki halal (dhabihah) slátrun.
Sigurður sláturhússtjóri á Sauðárkróki telur að algengur misskilningur varðandi Halal-vottunina og mismunandi slátrunaraðferðir sé að þessu sé ruglað við Kosher-slátrun, sem Gyðingar nota:
„Algengasti missklingurinn er að fólk er að rugla þessu við Kosher-slátrun. Þar má ekki rafmagn, þar er skepnan skorin lifandi og það er stranglega bannað hér.“
