Evrópusambandið hefur ekki almenna valdheimild til að mæla fyrir um eignarhald, notkun eða forræði yfir náttúruauðlindum aðildarríkja. Ráðstafanir ríkja mega hins vegar ekki brjóta í bága við grunnreglur ESB – svo sem bann við mismunun á grundvelli ríkisfangs og samkeppnisreglur.
Þetta er meðal þess sem kemur fram í nýrri álitsgerð um forræði á náttúruauðlindum o.fl. í ljósi reglna Evrópuréttar.
Þrír prófessorar við lagadeild Háskólans í Reykjavík unnu hana í sumar að beiðni ríkisstjórnarinnar.
Álitsgerðin fjallar um það svigrúm sem er fyrir hendi samkvæmt gildandi ESB-rétti til að taka tillit til mikilvægra þjóðarhagsmuna, sérkenna og sérstöðu aðildarríkja.
Í henni kemur meðal annars fram að löggjöf á sameiginlegri orkustefnu Evrópusambandsins sé þegar að stærstu leyti hluti af EES-samningnum eða í upptökuferli. ESB hafi ekki heimildir til að mæla fyrir um lagningu sæstrengs í óþökk aðildarríkis.
Hlutfallsleg úthlutun veiðiheimilda byggir á veiðireynslu
Varðveisla líffræðilegra auðlinda hafsins er meðal óskiptra valdheimilda Evrópusambandsins. Það hefur einnig heimild til að gera samninga um stjórnun og nýtingu deilistofna við þriðju ríki. Ráðherrar aðildarríkja ESB ákveða enn fremur leyfilegan hámarksafla ríkjanna.
Í álitsgerðinni er bent á að hlutfallsleg úthlutun veiðiheimilda byggi þó á veiðireynslu.
„Þar sem erlendir aðilar hafa ekki veiðireynslu í staðbundnum stofnum á Íslandsmiðum má ætla að ESB-aðild hefði ekki áhrif á hvernig veiðiheimildum þar að lútandi yrði úthlutað. Öðru máli kann að gegna um deilistofna,“ segir á vef Stjórnarráðsins.
Deilistofnar eru til dæmis makríll, kolmunni og norsk-íslenski síldarstofninn.
Staðbundnir stofnar eru meðal annars íslenski þorskstofninn, ýsa og ufsi. Álit höfunda er að ekkert aðildarríki ESB fengi úthlutað veiðiheimildum í þeim á grundvelli núverandi afleiddrar löggjafar.
Þá segir að ef Ísland gengur í ESB hefur það fullt forræði á því hvernig úthlutuðum veiðiheimildum er skipt innanlands. „Ef Ísland gerðist aðili að ESB væri því eftir sem áður hægt að byggja íslenskt fiskveiðistjórnunarkerfi á íslenska kvótakerfinu að því leyti.“
